31 jaar Sint-Jozefinstituut. En toch voelt dit schooljaar niet als een herhaling.

Drie decennia voor de klas. Dat klinkt als een carrière die op haar retour is, een ritme dat versleten is, een verhaal dat allang geschreven is. Je kent de schoolgangen, de geur van koffie in de lerarenkamer, de vertrouwde septemberdrukte, de stilte voor de examens, de goede dagen die voorbijvliegen en de mindere dagen die je even doen stilstaan.
Je zou denken dat de grote lijnen vastliggen. Dat de nieuwigheid eraf is.

Maar wie mij kent, weet dat ik niet van stilzitten hou. En wie mij écht kent, weet dat ik een hekel heb aan hokjesdenken. Of het nu in de aardrijkskunde is, in de politiek, of in de manier waarop we naar de wereld kijken . Als er iets is wat ik de afgelopen 30 jaar geleerd heb, is het wel dat de meest interessante vraagstukken zich niet laten vangen in één leerplan, één partijstandpunt of één crisis .

Dit jaar voelt anders.
Niet omdat ik iets nieuws zoek, maar omdat het nieuwe zich aan mij opdringt. Op een manier die me opnieuw prikkelt, verwondert en ja, ook uitdaagt. Het is alsof het vak aardrijkskunde, dat ik al die jaren heb gedoceerd, zichzelf opnieuw heeft uitgevonden en mij heeft meegenomen in een groter verhaal.

Het Vlinderwoud in Gambia

Wat begon als een inleefreis, een ontmoeting met een ander land, een andere cultuur, een andere relatie tot water is uitgegroeid tot iets dat veel groter is dan een project. Het is een wortel geworden. Letterlijk en figuurlijk.

Een vlinderwoud is geen verzameling bomen. Het is een web: van biodiversiteit, van bodemleven, van waterstromen, van lokale kennis, van hoop en van herstel. Het is het tegenovergestelde van een plantage, want het vraagt niet om controle, maar om vertrouwen. Vertrouwen dat de natuur, als je haar de ruimte geeft, zelf haar evenwicht herstelt.
En dat is precies wat we ook in ons eigen onderwijs zouden moeten durven: niet alles willen sturen, maar soms gewoon zaaien en zien wat er groeit.

Het sluit naadloos aan bij mijn eerdere ervaringen met Run for Forest in Senegal, waar we zagen dat bebossing pas werkt als je de lokale bevolking écht betrekt en niet zomaar een paar bomen in de grond stopt . Voor mij is dit de mooiste vorm van aardrijkskunde: niet alleen kaarten lezen of klimaten benoemen, maar voelen hoe een landschap, een ecosysteem en een samenleving met elkaar verweven zijn . En dat doorgeven aan jongeren – niet als les, maar als ervaring.

De Tiende Plaag

Tegelijkertijd broeit er iets in mijn hoofd. Iets dat al jaren aan het groeien is, maar dit jaar eindelijk vorm begint te krijgen.
We leven in een tijd die niet met één crisis kampt, maar met een lawine van crises die elkaar versterken. Bevolkingsgroei. Overconsumptie. Vervuiling. Watertekort. Epidemieën. Klimaatontwrichting. Energiecrisis. De opmars van AI. Natuurgeweld dat geen uitzondering meer is, maar de regel .

Op zich zijn dat allemaal aparte hoofdstukken in schoolboeken, in beleidsnota’s, in krantenkoppen.
Maar de werkelijkheid heeft een hekel aan hoofdstukken. Ze weigert zich te laten vangen in vakjes.
De Tiende Plaag wordt mijn poging om die verborgen verbindingen zichtbaar te maken. Geen nieuw doemscenario, daar zijn er al genoeg van, maar een zoektocht naar patronen. Naar de rode draden die onze wereld bijeenhouden, ook als ze dreigen te breken .

Want pas als we zien hoe alles met alles samenhangt, kunnen we ophouden met brandjes blussen en beginnen met bouwen aan iets dat standhoudt.

💻 En dan is er APDA: de grootste uitdaging

Applicatie- en databeheer.
Het klinkt misschien technisch, misschien droog. Maar voor mij is het een van de meest veelbelovende richtingen die we jongeren kunnen aanbieden. En tegelijk een van de minst begrepen.

Data zijn overal. Ze stromen door onze smartphones, onze bankrekeningen, onze gezondheidszorg, onze mobiliteit, onze relaties. Netwerken verbinden niet alleen computers, maar ook mensen, ideeën, belangen. Applicaties sturen wat we zien, wat we kopen, wat we geloven. En AI versnelt dat alles in een tempo dat ons collectieve begrip vaak voorbijholt.

En toch, merkwaardig genoeg, weten maar weinig mensen wat jongeren in APDA écht leren. Niet zomaar klikken, niet zomaar gebruiken. Maar kijken achter de schermen. Data lezen, interpreteren, bevragen. Applicaties bouwen met oog voor gebruiker én ethiek. Netwerken begrijpen als levende systemen, niet als kabeltjes en servers.

Dat is wat ik jongeren wil meegeven: niet alleen digitale vaardigheden, maar digitale geletterdheid. Het vermogen om vragen te stellen bij de systemen die steeds meer van ons leven organiseren. Het lef om te zeggen: dit is hoe het werkt, maar is dit ook hoe het zou moeten werken?

De rode draad

Misschien is dat wel de rode draad door alles wat ik dit jaar wil doen.
Of het nu gaat om een vlinderwoud in Gambia, een boek over samenhangende crises, of een richting die jongeren voorbereidt op een gedigitaliseerde wereld. Overal gaat het om hetzelfde: systemen zichtbaar maken.

Het is dezelfde eigenwijze drang die mij er jaren geleden toe bracht om de Eandis-deal tegen te houden omdat ik geloofde dat de burger meer recht had op inspraak dan een of andere buitenlandse investeerder . Het is dezelfde nieuwsgierigheid die mij in 2006 al aanzette om oude computers te laten rekenen voor een betere wereld . Het is dezelfde passie die ik nu in mijn lesmethoden stop, waar geen twee lessen identiek zijn en ik thema’s zoals de Groene Revolutie of waterconflicten met een vleugje humor en sarcasme behandel, gewoon omdat dat beter blijft hangen dan een droge PowerPoint .

Pas wanneer je ziet hoe dingen met elkaar verbonden zijn, kun je ook begrijpen waar je zelf een verschil kunt maken. Niet als held, niet als redder, maar als iemand die snapt hoe de wereld in elkaar zit en daar op zijn eigen manier een antwoord op formuleert.

Na 31 jaar onderwijs heb ik dus blijkbaar nog altijd hetzelfde ‘probleem’.
Ik heb veel te veel zin om aan nieuwe dingen te beginnen.
En eerlijk?
Ik hoop dat ik daar voorlopig nog niet van genees. 😄
Want zolang dat vuur blijft branden, blijf ik niet alleen lesgeven; ik blijf ook leren. En dat is misschien wel het mooiste geschenk dat dit beroep mij ooit heeft gegeven.

Groet,
Marc Bellinkx – leraar, energiedeskundige, auteur, en bovenal: gepassioneerd nieuwsgierig