Björn Soenens heeft gelijk. De wereld snakt naar méér geschiedenis én méér aardrijkskunde.

Heel af en toe verschijnt er een opiniestuk waarvan je denkt: eindelijk zegt iemand luidop wat zovelen al jaren voelen. Het recente pleidooi van Björn Soenens voor sterker onderwijs is zo’n tekst.

Niet omdat hij pleit voor meer punten, meer toetsen of nog meer druk op leerlingen. Wel omdat hij teruggrijpt naar de essentie van onderwijs: jonge mensen helpen om de wereld te begrijpen.

En precies daar raken geschiedenis en aardrijkskunde elkaar.

De wereld begrijpen is geen luxe

We leven in een tijd waarin jongeren dagelijks worden overspoeld door informatie.

• Een oorlog in Oekraïne.
• Een conflict rond Taiwan.
• Migratie.
• Klimaatverandering.
• Watertekorten.
• Energieprijzen.
• Handelsoorlogen.
• Kunstmatige intelligentie.

Alles hangt met elkaar samen. Net dat wat ik in mijn manuscript #detiendeplaag uit de doeken doe

Wie de geschiedenis niet kent, begrijpt vaak niet waarom conflicten ontstaan.
Wie de aardrijkskunde niet begrijpt, ziet niet waarom ze blijven voortduren.

Dat zijn geen “leuke weetjes” voor een quiz. Dat is de handleiding van onze wereld.

Aardrijkskunde is systeemdenken

Al jaren probeer ik in mijn lessen en op deze blog hetzelfde duidelijk te maken. Aardrijkskunde gaat al lang niet meer over het uit het hoofd leren van hoofdsteden of het kleuren van blinde kaarten.

Het vak leert jongeren verbanden zien.

• Waarom droogt een regenwoud uit?
• Waarom veroorzaakt ontbossing ook minder neerslag?
• Waarom bepaalt een smalle zeestraat duizenden kilometers verder de prijs van onze brandstof?
• Waarom kan een oorlog aan de andere kant van de wereld de prijs van ons brood beïnvloeden?
• Waarom leidt klimaatverandering niet alleen tot hitte, maar ook tot migratie, politieke spanningen en economische verschuivingen?

Dat is aardrijkskunde. Geen losse feiten. Maar het leren begrijpen van één groot systeem waarvan ook wij deel uitmaken.

Geschiedenis geeft de wereld een geheugen

Even belangrijk is geschiedenis.

Een samenleving zonder historisch besef lijkt op een mens zonder geheugen. Dan wordt elke crisis voorgesteld alsof ze uniek is.

Dan krijgen populisten vrij spel.
Dan worden oude fouten telkens opnieuw gemaakt.
Geschiedenis leert ons niet alleen wat er gebeurde.

Ze leert vooral waarom iets gebeurde.

En misschien nog belangrijker: welke gevolgen beslissingen tientallen jaren later nog altijd hebben.

De wereld vraagt méér dan STEM alleen

Begrijp me niet verkeerd. Wetenschappen, technologie en wiskunde zijn onmisbaar. Zeker als je aardrijkskunde ( ja alweer dit unieke vak ) in al zijn facetten wil begrijpen. Zonder wetenschappen geen kunde om aardrijkskunde onder jouw kunnen te kunnen plaatsen.

Maar een ingenieur die niets begrijpt van geopolitiek zal moeite hebben om internationale risico’s correct in te schatten.
Een programmeur die niets weet over geschiedenis begrijpt vaak onvoldoende hoe technologie samenlevingen verandert.
Een ondernemer zonder geografisch inzicht onderschat grondstoffen, logistiek of klimaatrisico’s.

Onze samenleving heeft nood aan technische kennis. Maar even goed aan mensen die verbanden kunnen leggen.

Vlaanderen heeft geen grondstoffen. Onze rijkdom zit tussen onze oren.

Björn Soenens verwijst terecht naar Zuid-Korea.

Een land dat nauwelijks natuurlijke rijkdommen bezit, maar wel massaal investeerde in onderwijs.

Dat is geen toeval. Hij had evengoed Japan kunnen nemen, een land waar ik een boontje voor heb, zeker als het over altruïsme gaat, bewijze het ruimen van de zitjes na een voetbalmatch.

Ook Vlaanderen is nooit rijk geworden dankzij olie, goud of zeldzame metalen.

Onze grootste grondstof is altijd kennis geweest!
Daarom moeten we onderwijs niet bekijken als een kost.
Maar als de beste investering die een samenleving kan doen.

Laten we stoppen met ons vak te verdedigen

Misschien moeten we zelfs ophouden met geschiedenis en aardrijkskunde voortdurend te verdedigen.

Misschien moeten we ze opnieuw durven uitdragen.

Trots. En met overtuiging.

Want dit zijn de vakken die jongeren leren denken in plaats van alleen antwoorden reproduceren.

Die hen leren verbanden zien.
Die hen leren relativeren.
Die hen leren twijfelen.
En uiteindelijk betere burgers maken.

Een uitnodiging

Daarom sluit ik me graag aan bij de oproep van Björn Soenens.

Niet alleen aan collega’s geschiedenis en aardrijkskunde.

Maar aan alle leerkrachten.
Aan directies.
Aan beleidsmakers.
Aan ouders.

En aan iedereen die gelooft dat onderwijs meer moet zijn dan een voorbereiding op de arbeidsmarkt.

Laten we samen bouwen aan onderwijs dat jongeren niet alleen opleidt tot werknemers, maar ook tot nieuwsgierige burgers die begrijpen hoe onze wereld werkt.

Want hoe complexer die wereld wordt, hoe groter de nood aan geschiedenis.

En hoe groter de nood aan aardrijkskunde.

Niet morgen.

Vandaag.