De spanningen rond de Straat van Hormuz maken pijnlijk duidelijk hoe dun de lijn is tussen stabiliteit en ontregeling. Op de kaart is het niet meer dan een smalle zeestrook, maar in werkelijkheid is het een slagader waarlangs een aanzienlijk deel van de mondiale energievoorziening stroomt. Wanneer daar de druk oploopt, blijft dat niet lokaal. Het zet een kettingreactie in gang.

Energie wordt onzeker. Niet noodzakelijk omdat ze fysiek verdwijnt, maar omdat de toegang onvoorspelbaar wordt. Markten reageren sneller dan realiteiten. Prijzen schieten omhoog, voorraden worden strategisch, en landen grijpen terug naar wat onmiddellijk beschikbaar is. Dat zijn zelden de meest duurzame keuzes. Wat gisteren nog een langetermijnverhaal was over klimaat en transitie, wordt vandaag herleid tot één vraag: hoe geraken we de winter door?

Maar energie staat nooit op zichzelf. Ze is de stille motor achter systemen die we als vanzelfsprekend zijn gaan beschouwen. Ook water. Ontziltingsinstallaties in droge regio’s draaien op energie. Irrigatiesystemen houden landbouwgronden productief dankzij energie. Pompnetwerken brengen drinkwater tot bij miljoenen mensen, gedragen door energie. Wanneer die onder druk komt te staan, volgt water. Niet spectaculair, maar sluipend. Eerst duurder, dan schaarser, en uiteindelijk ongelijk verdeeld. En dan zwijgen we nog over de kunstmestontgoocheling.

De echte impact wordt zelden gevoeld waar de crisis ontstaat. Ze verplaatst zich. Via handelsroutes, via prijsmechanismen, via afhankelijkheden die diep in het systeem verankerd zitten. In kwetsbare regio’s van Azië vertaalt een stijgende energieprijs zich niet in een ongemak, maar in een breuk. Voedselproductie komt onder druk, transportkosten stijgen, basisvoorzieningen worden onzeker. Wat voor de ene economie een schok is, wordt voor de andere een existentiële dreiging.

Zo grijpen verschillende plagen in elkaar. Energie, water, kunstmest en voedsel bewegen niet langer los van elkaar, maar als één systeem. Een verstoring op één punt volstaat om het geheel te doen kantelen. Niet omdat het systeem zwak is, maar omdat het zo strak verweven is dat elke spanning zich razendsnel verspreidt.

En telkens opnieuw begint het op een plek die op het eerste gezicht beheersbaar lijkt. Een doorgang, een beslissing, een inschatting dat de grens nog net iets verder kan worden opgerekt.

Tot blijkt dat die grens nooit echt bestaan heeft.

Misschien ligt hier de kans voor een nieuw thema voor een boeiend aardrijkskundecongres voor het grijpen.

Het is alvast een nieuwe aanvulling voor het manuscript “de tiende plaag”