Dag Wim,
Of moet ik zeggen: klimaatpredikant? Telkens wanneer er ergens een boom vlam vat in Zuid-Europa, een rivier buiten haar oevers treedt of een thermometer een record aantikt, klink jij als de koster die de klokken luidt: ramp, hel, verdoemenis. De massa moet het horen, het volk moet zich schuldig voelen. Je professorstitel zwaai je daarbij als een wierookvat boven onze hoofden: ziehier de wetenschap, ziehier de waarheid. Wie nuance vraagt, staat meteen geboekstaafd als ketter.
En toch, fluistert een stem, is ketterij vaak niets meer dan het begin van nieuw inzicht. De vraag die brandt, is altijd gevaarlijker dan het antwoord dat geruststelt.
Maar laat me je een ander verhaal vertellen. Geen sprookje van een paradijselijk klimaat dat wij mensen zogezegd hebben verprutst, maar de realiteit van een aarde die altijd in beweging was en altijd in beweging zal blijven. Wie ooit de rivierterrassen van de Maas heeft bestudeerd, weet dat ze niet in een paar jaar tijd zijn ontstaan. Dat zijn trappen van duizenden jaren, uitgehouwen door water, tijd en geologische kracht. Daar zie je de echte aard van het klimaat: geen ramp die wij even kunnen tegenhouden met wat minder vlees of een warmtepomp, maar een eindeloze evolutie die zich niets aantrekt van onze catechismussen.
Hoe arrogant is het om te denken dat wij, kleine wezens van een paar generaties oud, het ritme van miljoenen jaren naar onze hand kunnen zetten? De aarde glimlacht om zulke hoogmoed. Ze is ouder, wijzer, harder dan ons geheugen reikt.
Je vertelt ons dat de zeespiegel stijgt en dat de aarde ons daarvoor zal straffen. Maar eerlijk: die zeespiegel danst al miljoenen jaren. Soms rijst hij meters, soms daalt hij. Gletsjers komen en gaan, zeeën vullen en legen, continenten schuiven en beven. Jij doet alsof de aarde pas sinds 1850 een tik kreeg en sindsdien onomkeerbaar naar de ondergang gaat. Ik noem dat intellectuele luiheid, Wim. Alsof het klimaat een thermostaat is waar wij met onze uitstoot aan draaien.
En ja, er vallen doden tijdens hittegolven. Maar dat is geen bewijs van een wraakzuchtige planeet. Dat is vooral het resultaat van vergrijzing, slecht stadsontwerp, armoede, gebrekkige zorgstructuren. Doden door hittegolven bestonden al toen er geen gram fossiele brandstof verbrand werd. Jij maakt er een moreel wapen van, een schuldkaart die telkens weer op tafel komt: zie je wel, jullie leven verkeerd.
Maar de aarde straft niet. Ze kent geen schuld en geen boete. Alleen beweging. Alleen de eeuwige cadans van eb en vloed, warmte en kou, groei en verval. Wij zijn het die straf en schuld projecteren op een planeet die slechts doet wat ze altijd deed: veranderen.
Wat ik hoor in jouw preken is geen wetenschap, maar een groene biechtstoel. Consuminderen als nieuwe gebodentafel, CO₂-neutraliteit als heilige hostie, en een eindeloos schuldbesef als nieuwe catechismus. De kerkbanken zitten vol leerlingen die op school niet leren meten, analyseren of vergelijken, maar enkel leren geloven: minder vliegen, minder vlees, minder energie, minder, minder, minder. En toch blijft men preken. Toen Verviers onder water liep, sprak premier De Croo over “klimaatdoden”. Alsof gebrek aan voorzorg, communautaire misverstanden en politieke keuzes er plots niet meer toe deden. Alles netjes toegedekt met de mantel van de CO₂. Een menselijke fout herschreven als een straf van de planeet.
Daar ligt mijn echte vloek, Wim. Niet bij jou persoonlijk, maar bij een onderwijssysteem dat aardrijkskunde dreigt te reduceren tot een activistisch pamflet. Een vak dat ooit ging over kaarten, rivieren, sedimenten, klimaatgeschiedenis, paleogeografie en wereldsystemen, is nu een voetnoot geworden bij maatschappelijke vorming en godsdienstlessen. Het is alsof we leerlingen niet langer de instrumenten gunnen om de aarde zelf te lezen, maar ze enkel een preekboek in de hand drukken.
En toch zouden die jongeren, als ze het landschap leren lezen, zien dat schoonheid en dreiging altijd samengaan. Dat een overstroming tegelijk vernieling en vruchtbaarheid brengt. Dat geen enkel systeem stil staat. Ze zouden leren bewonderen in plaats van te vrezen.
Laat ons dus ophouden met dat woord “klimaatverandering”. Het suggereert dat er een ideale toestand was, een paradijs dat wij mensen hebben verwoest. Dat is een illusie. Er was nooit een stabiel Eden, alleen een wereld in voortdurende metamorfose. Ik noem dat klimaatevolutie. Het erkent dat beweging de enige constante is, dat de aarde niet vraagt om onze toestemming en zich niets aantrekt van onze heilige huisjes.
Dus blijf jij maar preken, Wim, blijf de klokken luiden. Maar verwacht niet dat iedereen de banken zal vullen. Sommigen van ons kiezen voor kennis in plaats van angst, voor nuance in plaats van dogma, voor aardrijkskunde in plaats van catechismus. En ja, ik blijf vloeken in jouw klimaatkerk. Met plezier zelfs.
(Want vloeken is soms de zuiverste vorm van gebed. Niet knielen voor angst, maar opstaan voor inzicht. Niet gehoorzamen, maar leren kijken. En de aarde, grillig en groot, lacht ons ondertussen uit én toe.)
Lees in dit verband ook nog
Marc groet 